Cyberprzemoc: 5 sygnałów, że dziecko potrzebuje wsparcia

Kiedy myślimy o cyberprzemocy, wyobrażamy sobie wulgarne komentarze pod zdjęciem. Tymczasem u dzieci w wieku szkolnym często wygląda to zupełnie inaczej: grupa klasowa, na której nagle nikt nie odpowiada na wiadomości jednej osoby. Zdjęcie przerobione na mem. Wyrzucenie z drużyny w grze. Fałszywe konto z czyimś imieniem.

Dzieci rzadko mówią o tym wprost. Wstydzą się, boją się, że będzie gorzej, albo że stracą telefon. Dlatego tak ważne jest, żeby dorosły umiał dostrzec sygnały - i wiedział, co zrobić, gdy je zobaczy.

Czym jest cyberprzemoc

Cyberprzemoc to celowe, zwykle powtarzające się krzywdzenie drugiej osoby za pomocą internetu lub telefonu. Może przybierać wiele form:

• Wyśmiewanie i obrażanie - w komentarzach, wiadomościach, na grupach.
• Wykluczanie - usuwanie z grup, ignorowanie, tworzenie „tajnych” grup bez jednej osoby.
• Ośmieszające materiały - przerobione zdjęcia, nagrania, memy.
• Podszywanie się - fałszywe konto, przejęcie czyjegoś profilu i pisanie w jego imieniu.
• Groźby i szantaż - w tym grożenie ujawnieniem zdjęć lub tajemnic.

Dotyczy to nie tylko nastolatków. W grupie 7-9 lat cyberprzemoc pojawia się często w grach online. Starsze dzieci, w wieku 10-12 lat, spotykają ją częściej na grupach klasowych w komunikatorach, które coraz częściej zakładają już uczniowie klas czwartych.

5 sygnałów, na które warto zwrócić uwagę

Żaden z tych sygnałów nie jest dowodem. Każdy może mieć inne przyczyny. Jeśli jednak zauważasz kilka naraz albo pojawiły się nagle, warto delikatnie porozmawiać.

1. 1

   Nagła zmiana w korzystaniu z telefonu

   Dziecko, które dotąd nie odkładało telefonu, nagle go unika. Albo odwrotnie - nie może się od niego oderwać i nerwowo sprawdza wiadomości, jakby czekało na coś złego.

2. 2

   Napięcie przy powiadomieniach

   Wzdrygnięcie na dźwięk wiadomości, szybkie chowanie ekranu, zmiana nastroju tuż po przeczytaniu czegoś. Warto zauważyć, ale nie komentować od razu.

3. 3

   Unikanie szkoły i rówieśników

   Bóle brzucha rano, niechęć do wyjścia na zajęcia, rezygnacja ze spotkań z kolegami. Cyberprzemoc rzadko zostaje w sieci - zwykle łączy się z tym, co dzieje się w klasie.

4. 4

   Zmiany nastroju, snu i apetytu

   Smutek, drażliwość, wycofanie, problemy z zasypianiem. Szczególnie wtedy, gdy pojawiają się po korzystaniu z telefonu lub komputera.

5. 5

   Usuwanie kont i wychodzenie z grup

   Dziecko nagle kasuje profil w grze albo aplikacji, wychodzi z grupy klasowej, nie chce mówić o znajomych z internetu. Czasem to sposób, żeby uciec od problemu bez mówienia o nim.

Jak zacząć rozmowę

Nie zaczynaj od „Czy ktoś Cię hejtuje?”. Takie pytanie często kończy się odpowiedzią „nie” i zamknięciem tematu. Lepiej działają spokojne obserwacje i otwarte pytania:

• „Widzę, że ostatnio jesteś smutny po szkole. Chcesz o tym pogadać?”
• „Jak jest teraz na Waszej grupie klasowej?”
• „Słyszałem, że w niektórych klasach ktoś robi innym przykre memy. U Was też tak bywa?”

Jeśli dziecko nie chce mówić, nie naciskaj. Powiedz, że jesteś obok i że cokolwiek się dzieje, nie będzie ukarane za to, że o tym powie. Czasem potrzeba kilku dni, żeby wróciło do tematu. Więcej o budowaniu takiego zaufania piszemy w poradniku, jak rozmawiać z dzieckiem o internecie.

Pierwsza pomoc: 5 kroków

Gdy dziecko powie, co się dzieje, Twoje pierwsze reakcje są najważniejsze. Oto sprawdzona kolejność.

1. Wysłuchaj i uwierz. Powiedz wprost: „Dobrze, że mi powiedziałeś. To nie Twoja wina.” Unikaj bagatelizowania („nie przejmuj się”) i dramatyzowania.
2. Nie odpowiadajcie sprawcom. Ani dziecko, ani Ty. Odpowiedź, nawet ostra i słuszna, zwykle nakręca przemoc.
3. Zabezpiecz dowody. Zrzuty ekranu z widoczną datą, nazwą konta i treścią. Zapisz linki. Zrób to, zanim cokolwiek zostanie usunięte.
4. Zablokuj i zgłoś. Większość aplikacji i gier pozwala zablokować użytkownika i zgłosić treść do moderacji. Zróbcie to razem.
5. Poinformuj szkołę lub odpowiednie służby. Jeśli sprawcami są uczniowie, porozmawiaj z wychowawcą albo pedagogiem szkolnym. Przy groźbach, szantażu i intymnych materiałach - policja.

Gdzie szukać pomocy

Nie musisz radzić sobie z tym w pojedynkę. W Polsce działają bezpłatne miejsca, w których pomagają specjaliści:

• 116 111 - Telefon Zaufania dla Dzieci i Młodzieży prowadzony przez Fundację Dajemy Dzieciom Siłę. Dziecko może zadzwonić samo i porozmawiać anonimowo. Warto, żeby znało ten numer.
• 800 100 100 - telefon dla rodziców i nauczycieli w sprawie bezpieczeństwa dzieci, również prowadzony przez Fundację Dajemy Dzieciom Siłę.
• Dyżurnet.pl - zespół działający w NASK, do którego zgłasza się nielegalne treści w internecie, w tym materiały przedstawiające wykorzystywanie dzieci.
• 112 - gdy istnieje zagrożenie życia lub zdrowia dziecka.

Gotowe plany działania na różne sytuacje, krok po kroku, znajdziesz też w naszej zakładce Co zrobić, gdy...

A jeśli to moje dziecko jest sprawcą?

To trudna informacja, ale ważna. Dzieci uczestniczą w cyberprzemocy z różnych powodów: żeby nie stać się kolejnym celem, dla śmiechu grupy, bez świadomości, jak bardzo coś rani. Czasem to jedno kliknięcie „przekaż dalej”.

Zamiast kary na pokaz, porozmawiaj o tym, co się stało i jak mogła się czuć druga osoba. Ustalcie, jak naprawić szkodę - usunięcie materiałów, przeprosiny, rozmowa w szkole. Celem jest zrozumienie, a nie tylko zakończenie sprawy.

Spokój, dowody, wsparcie

Cyberprzemoc jest bolesna, ale dziecko, które ma obok spokojnego dorosłego, przechodzi przez nią zupełnie inaczej niż dziecko, które zostaje z nią samo. Najważniejsze, co możesz zrobić już dziś, to powiedzieć mu jasno: „Cokolwiek wydarzy się w internecie, możesz mi o tym powiedzieć. Razem coś wymyślimy.”

Jeśli chcesz przećwiczyć taką rozmowę, zanim będzie potrzebna, skorzystaj z naszego bezpłatnego symulatora rozmowy - jeden ze scenariuszy dotyczy właśnie cyberprzemocy.

Najczęstsze pytania